Na terenie dzisiejszego sołectwa Mąkolno w okresie przedlokacyjnym mogły istnieć osady o typowo słowiańskim charakterze. Wykorzystywały one zarówno płaskie powierzchnie dolin, jak i łagodniejsze stoki górskie oraz tereny w pobliżu cieków wodnych, takich jak Mąkolnica, Potok Raków czy źródła potoku Sołtysiego (Hanyszowianka, Hanyszówka). Domy oraz zabudowania gospodarcze budowano głównie z drewna pozyskiwanego z okolicznych lasów: Lasu Buki, Lasu Haniackiego, Bęszowa i lasów w rejonie Mokradeł.
Typowa chata słowiańska we wczesnym średniowieczu na tych terenach miała rzut prostokątny. Naroża oraz ściany wzmacniano potężnymi kłodami, a pozostałą część ścian wznoszono z bali układanych poziomo, od rogu do rogu lub od rogu do środka przy dłuższych konstrukcjach. Boczne ściany były krótsze, co nadawało chacie charakterystyczne, wydłużone proporcje. Drzwi umieszczano zazwyczaj pośrodku ściany – dłuższej lub krótszej – często w taki sposób, by prowadziły w stronę drogi lub głównego traktu osady.
Zwykłe chaty były parterowe i w całości drewniane, choć zdarzały się także budynki wspierane kamieniem, na przykład z kamiennymi fundamentami. Ze względu na skaliste podłoże w okolicy brak było kondygnacji podziemnych, natomiast charakterystycznym elementem była druga kondygnacja w formie poddasza lub strychu, wykorzystywana jako dodatkowa przestrzeń gospodarcza lub mieszkalna. Wnętrze takich chat dzieliło się zwykle na kilka izb pełniących różne funkcje.
Wśród zabudowy mogły wyróżniać się domy należące do lokalnych elit, na przykład przodków późniejszych sołtysów dziedzicznych, określanych niekiedy jako „słowiańscy rycerze”. Tego typu domostwa mogły być od początku częściowo kamienne, bardziej rozbudowane, a nawet dwukondygnacyjne. Pełniły one funkcję zarówno mieszkalną, jak i reprezentacyjną, stanowiąc centrum życia wspólnoty oraz miejsce podejmowania ważnych decyzji.
Obok chat mieszkalnych wznoszono liczne budynki gospodarcze: stajnie, zagrody dla zwierząt oraz spichlerze. Budowano je w podobnej technice jak domy mieszkalne – z drewna, z dachami dwuspadowymi, dostosowanymi do górskiego klimatu i obfitych opadów. Drewno pełniło rolę podstawowego materiału konstrukcyjnego i opałowego, a także surowca do wyrobu narzędzi, broni (np. drzewców włóczni, dzid, strzał) oraz przedmiotów codziennego użytku, takich jak łyżki czy miski.
Ważnym elementem wyposażenia chat były piece oraz paleniska. Piece wznoszono z kamienia, często z prostym kominem, który ułatwiał odprowadzanie dymu. W głównych pomieszczeniach znajdowały się paleniska, z których dym był odprowadzany różnymi sposobami, co wpływało zarówno na ogrzewanie, jak i na suszenie produktów oraz utrzymanie odpowiednich warunków wewnątrz budynku.
Charakterystycznym elementem krajobrazu osad były płoty budowane bez użycia gwoździ. Stosowano przede wszystkim dwa główne typy ogrodzeń. Pierwszy z nich składał się z pojedynczego rzędu kołków wbitych w ziemię, pomiędzy którymi przeplatano elastyczne gałęzie w formie plecionki biegającej slalomem. Drugi typ opierał się na dwóch równoległych rzędach kołków, pomiędzy które wstawiano poziomo ułożone kije. Tego rodzaju ogrodzenia wydzielały zagrody, obejścia i chroniły uprawy przed zwierzętami.