Rolnictwo i gospodarka na terenie przedlokacyjnego Mąkolna były ściśle związane z ukształtowaniem terenu, klimatem górskim oraz bogatą siecią potoków. Mieszkańcy wykorzystywali zarówno żyzne gleby dolinne, jak i bardziej wymagające gleby górskie, tworząc system gospodarczy dostosowany do lokalnych warunków.
Na stokach i w dolinach uprawiano przede wszystkim zboża typowe dla wczesnego średniowiecza: proso, żyto, pszenicę (w tym orkisz i samopszę), jęczmień oraz owies. Oprócz zbóż powszechnie sadzono warzywa i rośliny użytkowe: kapustę, groch, bób, marchew, rzepę, koper, cebulę, soczewicę, a także len i prawdopodobnie konopie.
Pola miały zwykle powierzchnię kilku mórg (1 morga ≈ 0,56 ha). Kmieć dysponował około 20 morgami, a podsołtys około 30. Uprawy prowadzono na stokach w różnych kierunkach orki, dostosowując się do spadku terenu i erozji.
Stosowano prosty, ale bardzo skuteczny system zmianowania: jedno pole w jednym roku pełniło funkcję pastwiska, a w kolejnym było obsiewane zbożem. Zwierzęta wyjadały chwasty i nawoziły ziemię, co zapewniało wysoką wydajność upraw bez konieczności stosowania dodatkowych nawozów.
W gospodarstwach trzymano głównie bydło, drób, kozy i świnie. Zwierzęta te dostarczały mięsa, mleka, skór, wełny oraz naturalnego nawozu. Polowano na dziki, jelenie, łosie, sarny i zające, które do dziś licznie występują w okolicy. W dawnych czasach spotykano tu również żubry, niedźwiedzie oraz wymarłe tury.
Zbieractwo odgrywało ważną rolę w gospodarce. W lasach pozyskiwano poziomki, maliny, jeżyny oraz liczne zioła wykorzystywane zarówno w kuchni, jak i w medycynie.
Sieć wodna Mąkolna była jednym z najważniejszych elementów lokalnej gospodarki. Na terenie sołectwa znajdowało się co najmniej osiem potoków użytkowych:
Potoki służyły do picia, pojenia zwierząt, nawadniania pól, mycia, prania oraz gaszenia pożarów. W okresach obfitych opadów Mąkolnica umożliwiała nawet pływanie w łodziach dłubanych. Górskie potoki wykorzystywano do transportu przedmiotów i żywności za pomocą prostych, drewnianych „misko-łodzi”.
Latem potoki pełniły funkcję naturalnych chłodni – w ich wodzie przechowywano żywność, a w stawikach kąpano się. Silny nurt idealnie nadawał się do prania ubrań. W potokach łowiono również dzikie ryby oraz raki, szczególnie w Potoku Raków.
W Mąkolnie i okolicach zachowało się wiele średniowiecznych stawów, podobnie jak w pobliskiej Błotnicy. Najważniejsze z nich to:
W stawach hodowano pstrągi, szczupaki, okonie, liny, karasie i lipienie. Część stawów służyła również do spiętrzania wody dla młynów.
Na terenie dawnego Monkolin działało co najmniej 17 młynów wodnych, z czego 14 na Mąkolnicy w Mąkolnie i Mąkolnie II oraz co najmniej 3 w Hanyszowie. Niektóre z nich przekształcono później w młyny prochowe, młyn gipsowy i tartak. Dwa mogły przejść pod Chwalisław.
W rolnictwie używano tradycyjnych narzędzi: cepów, wideł, bron, sierpów, kos, soch oraz ręcznych żaren.
W całym Mąkolnie występują żyzne gleby czarne, choć w górach jest ich mniej. Naturalnych polan było niewiele – teren pierwotnie pokrywał las, co dodatkowo wpłynęło na charakter gospodarki.